نشاسته

نشاسته یا آمْیلوم، یک کربوهیدرات پلیمری است که از تعداد زیادی واحد گلوکز تشکیل شده و این واحدها توسط پیوندهای گلیکوزیدی به یکدیگر متصل شده‌اند. نشاسته توسط بیشتر گیاهان سبز به‌عنوان ذخیره انرژی تولید می‌شود و رایج‌ترین کربوهیدرات در رژیم غذایی انسان است. این ماده در غذاهای اصلی مانند گندم، سیب‌زمینی، ذرت، برنج و کاساوا وجود دارد.

نشاسته مصنوعی

یک فرایند شیمیایی ـ آنزیمی بدون استفاده از سلول برای سنتز نشاسته از دی‌اکسید کربن و هیدروژن توسعه یافته است. سرعت این فرایند تقریباً ۸٫۵ برابر بیشتر از سرعت سنتز نشاسته در ذرت گزارش شده است.

زیست‌سنتز

نشاسته در پلاستیدهای گیاهی، یعنی آمیلوپلاست‌ها و کلروپلاست‌ها، از طریق فرایندی پیچیده سنتز می‌شود. در این فرایند، گلوکز یک‌فسفات به آدنوزین دی‌فسفات گلوکز تبدیل می‌شود و آنزیم‌های مختلف سازنده نشاسته و آنزیم‌های ایجادکننده شاخه در این فرایند نقش دارند.

پروتئین‌های مختلف نیز تشکیل و رشد دانه‌های نشاسته را تنظیم می‌کنند.

ویژگی‌ها

نشاسته خالص یک پودر سفید، بی‌مزه و بی‌بو است که در آب سرد و الکل نامحلول است.

نشاسته از دو مولکول اصلی تشکیل شده است:

• آمیلوز، با ساختار خطی
• آمیلوپکتین، با ساختار شاخه‌دار

به‌طور معمول، آمیلوز حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد و آمیلوپکتین حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد وزن نشاسته را تشکیل می‌دهند.

🧪 کاربردها

• صنعت غذایی: برای تولید قندها و اتانول، مانند اتانول مورد استفاده در تولید آبجو، ویسکی و سوخت‌های زیستی، و همچنین به‌عنوان غلیظ‌کننده استفاده می‌شود.
• صنایع غیرغذایی: در چسب‌های کاغذ، آهاردهی منسوجات، سیالات حفاری نفت، مواد بسته‌بندی، پودرهای مورد استفاده در چاپ، پودر بچه و پلاستیک‌های زیستی کاربرد دارد.
• داروسازی: به‌عنوان ماده جانبی دارویی، ماده متلاشی‌کننده و ماده چسباننده استفاده می‌شود. همچنین آمیلوز مصنوعی برای استفاده در انتقال دارو مورد مطالعه قرار گرفته است.

⚠️ ایمنی

در ایالات متحده، سازمان ایمنی و بهداشت شغلی حد مجاز مواجهه با نشاسته را در یک روز کاری هشت‌ساعته، ۱۵ میلی‌گرم در مترمکعب برای مجموع ذرات و ۵ میلی‌گرم در مترمکعب برای ذرات قابل استنشاق تعیین کرده است.

مؤسسه ملی ایمنی و بهداشت شغلی نیز مقدار ۱۰ میلی‌گرم در مترمکعب برای مجموع ذرات و ۵ میلی‌گرم در مترمکعب برای ذرات قابل استنشاق را توصیه کرده است.