موراکساید

مورکساید یک ترکیب آلی و نمک آمونیومی اسید پورپوریک است. این ماده به‌صورت جامد بلوری بنفش‌رنگ دیده می‌شود و در آب حل می‌شود. مورکساید در محلول‌های آبی، تغییرات رنگی وابسته به میزان اسیدیته و قلیائیت نشان می‌دهد؛ به‌طوری‌که در میزان اسیدیته پایین زرد، در شرایط کمی اسیدی قرمز مایل به بنفش و در محیط‌های قلیایی آبی مایل به بنفش است.

تاریخچه

مورکساید نخستین بار در دهه ۱۸۳۰ توسط شیمیدانان آلمانی، یوستوس فون لیبیگ و فریدریش وولر، مورد مطالعه قرار گرفت. آن‌ها این ماده را از فضولات مار استخراج کردند. بااین‌حال، این منبع برای استفاده در مقیاس بزرگ مناسب نبود.

در دهه ۱۸۵۰، رنگرزان و تولیدکنندگان رنگ در فرانسه، از جمله دپولی در پاریس، موفق شدند مورکساید را از گوانو، یعنی ماده اولیه‌ای فراوان‌تر که از آمریکای جنوبی به دست می‌آمد، تولید کنند. این پیشرفت، استفاده از مورکساید روی الیاف طبیعی را امکان‌پذیر کرد و موجب رواج گسترده آن در بریتانیا، فرانسه و آلمان شد.

تهیه

مورکساید را می‌توان با روش‌های مختلفی سنتز کرد:

• حرارت دادن آلوسانتین با آمونیاک در دمای حدود ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد
• واکنش اورامیل (اسید ۵-آمینوباربیتوریک) با اکسید جیوه(II)
• هضم آلکسان در آمونیاک الکلی

🧪 کاربردها

• شیمی تجزیه: مورکساید به‌عنوان شناساگر کمپلکس‌سنجی در تیتراسیون‌ها استفاده می‌شود و کاربرد اصلی آن شناسایی یون‌های کلسیم است؛ بااین‌حال، برای مس، نیکل، کبالت، توریم و فلزات خاکی کمیاب نیز قابل استفاده است. این ماده به‌عنوان یک لیگاند سه‌دندانه عمل می‌کند.
• کاربرد امروزی: اگرچه مورکساید از نظر تاریخی اهمیت زیادی داشته است، در روش‌های نوین شیمی تجزیه، نقش آن تا حد زیادی با الکترودهای انتخابی یون کلسیم جایگزین شده است.